विवाद र ऋणको बोझमा पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल

पोखरा । नेपालको महत्वाकांक्षी पूर्वाधार आयोजना मानिएको पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल अहिले विवाद, भ्रष्टाचार र आर्थिक बोझको केन्द्र बनेको छ । पर्यटकलाई सिधै पोखरा ल्याउने र काठमाडौंमाथिको हवाई चाप घटाउने लक्ष्यसहित निर्माण गरिएको यो विमानस्थल सञ्चालनमा आएको दुई वर्ष बितिसक्दा पनि अपेक्षाअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय उडान हुन सकेको छैन ।

पोखरामा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बनाउने योजना सन् १९७० दशकदेखि सुरु भएको हो । लामो प्रतीक्षापछि सन् २०१४ मा नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण र चीनको चाइना सीएएमसी इन्जिनियरिङ कम्पनीबीच निर्माण सम्झौता भयो । त्यसपछि नेपाल सरकारले चीनको एक्जिम बैंकबाट करिब २४ करोड अमेरिकी डलर ऋण लिएर विमानस्थल निर्माण अघि बढायो ।

सरकारले सुरुमा करिब १६६ मिलियन डलर लागत अनुमान गरेको परियोजनाको खर्च पछि बढेर ३०५ मिलियन डलर पुगेको थियो । लागत अत्यधिक बढाइएको भन्दै अहिले चिनियाँ कम्पनी र नेपाली अधिकारीमाथि भ्रष्टाचार मुद्दा चलिरहेको छ । महालेखा परीक्षकको प्रतिवेदनले पनि निर्माण प्रक्रियामा अनियमितता भएको उल्लेख गरेको छ ।

विमानस्थल निर्माणका लागि लिएको ऋण नेपालका लागि ठूलो आर्थिक दबाब बनेको छ । नेपालले अबको केही वर्षभित्र चीनलाई ५२ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी सावाँ र ब्याज तिर्नुपर्नेछ । तर विमानस्थलले पर्याप्त आम्दानी गर्न सकेको छैन । सञ्चालनको पहिलो वर्षमै विमानस्थल ५५ करोड रुपैयाँ घाटामा गएको थियो । त्यसपछि पनि घाटा बढ्दो अवस्थामा छ ।

सबैभन्दा ठूलो समस्या भनेको नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान नहुनु हो । सन् २०२३ मा उद्घाटन भएदेखि अहिले सम्म चीनबाट भएका केही चार्टर्ड उडानबाहेक अन्य नियमित अन्तर्राष्ट्रिय सेवा सञ्चालन हुन सकेको छैन । भारत लगायतका प्रमुख गन्तव्यसँग सिधा हवाई सम्पर्क नहुँदा विमानस्थल सुनसानजस्तै बनेको छ ।

विमानस्थलमा प्राविधिक समस्या पनि धेरै छन् । रनवे, ल्याण्डिङ सिस्टम, एयरडोम लाइट र मौसम निगरानी प्रणालीमा कमजोरी रहेको सरकारी अध्ययनले देखाएको छ । केही उपकरण बिग्रिए चीनबाटै सामान ल्याउनुपर्ने अवस्था छ । बर्खामा विमानस्थल क्षेत्रमा पानी जम्ने समस्या समेत रहेको बताइएको छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार पर्याप्त अध्ययनबिना ठूलो ऋण लिएर विमानस्थल बनाउनु सरकारको कमजोरी हो । अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन्सको बजार सम्भावना, पर्यटन प्रवाह र सञ्चालन रणनीति स्पष्ट नहुँदा परियोजना समस्यामा परेको विश्लेषण भइरहेको छ ।

यद्यपि पोखरा नेपालको प्रमुख पर्यटकीय केन्द्र भएकाले भविष्यमा सम्भावना भने अझै समाप्त भएको छैन । प्राविधिक समस्या समाधान गरेर भारत र चीनसँग नियमित उडानका लागि कूटनीतिक पहल गर्न सके विमानस्थललाई चलायमान बनाउन सकिने विज्ञहरूको सुझाव छ ।

अहिले भने पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नेपाली विकासको सपना भन्दा बढी ऋण र विवादको प्रतीक बनेको देखिन्छ ।