युनिकोड
विनिमय दर
सुन चाँदि
राशिफल
मौसम
शेयर बजार
पात्रो
कोशी प्रदेशको पर्यटन क्षेत्र लामो समयदेखि सीमित व्यक्तिहरूको नियन्त्रणमा रहेको भन्दै इटहरी निवासी मूर्तिकार विक्रम श्रीले गम्भीर असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार सत्ता परिवर्तन भए पनि पर्यटन क्षेत्रको संरचना र सोचमा कुनै ठोस सुधार आएको छैन। उनले पर्यटनलाई केवल होटल व्यवसायमा सीमित गरिएको आरोप लगाउँदै यसले संस्कृति, कला, जीवनशैली र प्राकृतिक सम्पदाजस्ता आधारभूत पक्षलाई ओझेलमा पारेको बताए। यद्यपि पर्यटन नेपालको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिने क्षेत्र हो, यसको विकास भने अझै असन्तुलित रहेको विज्ञहरूको भनाइसँग उनको धारणा मेल खान्छ।
श्रीका अनुसार प्रदेशमा पर्यटनको परिभाषा साँघुरो बनाइएको छ, जसले यसलाई साधारण घुमफिर र होटल केन्द्रित गतिविधिमा सीमित पारेको छ। यसले केही व्यवसायीहरूको वर्चस्व बढाएको छ भने रैथाने कला, संस्कृति, संगीत र अमूर्त सम्पदाजस्ता क्षेत्र उपेक्षित बनेका छन्। पर्यटनसम्बन्धी योजना, बजेट र कार्यक्रमहरू पनि प्रभावकारी हुन नसकेको उनले बताए। उनका शब्दमा, कार्यक्रमहरू “कनिका छरेझैँ” छरिएका छन्, जसले दीर्घकालीन प्रभाव दिन सकेका छैनन्। हरेक वर्ष उस्तै प्रकृतिका मेला, महोत्सव र कार्यक्रम दोहोरिने क्रम जारी रहँदा नयाँपन र मौलिकता हराउँदै गएको उनको टिप्पणी छ।
त्यस्तै, प्रदेशका पार्क तथा सार्वजनिक स्थानहरूमा फाइबर र प्लास्टिकका कृत्रिम संरचनाको प्रयोगले स्थानीय पहिचान मेटिँदै गएको उनले बताए। अव्यवस्थित रूपमा निर्माण गरिएका मूर्ति, गेट, टावर र मन्दिरले सौन्दर्य बिगारेको र ऐतिहासिक पोखरी, सिमसार तथा जलाशयमा कङ्क्रिटको प्रयोगले प्राकृतिक स्वरूप नष्ट भएको उनको आरोप छ। विज्ञहरूका अनुसार पनि प्राकृतिक स्रोत र वातावरणमा हुने अव्यवस्थित हस्तक्षेपले पारिस्थितिक प्रणालीमा नकारात्मक असर पुर्याइरहेको छ।
पूर्वाधारका दृष्टिले पनि प्रदेशको अवस्था कमजोर रहेको श्रीको भनाइ छ। पर्यटकीय सूचना केन्द्रको अभाव, दक्ष गाइड र रेस्क्यु सेवाको कमी, एयर एम्बुलेन्स र स्वागत कक्षको अभाव, साथै स्थानीय उत्पादन प्रवर्द्धन गर्ने संरचना नहुनुले पर्यटन विकासमा अवरोध सिर्जना गरेको छ। अध्ययनहरूले पनि नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा पूर्वाधार, यातायात र सेवा सुविधाको कमी मुख्य चुनौतीको रूपमा औंल्याएका छन्।
यसैबीच, नाटक, संगीत, ललितकला र हस्तकलाजस्ता मौलिक सांस्कृतिक गतिविधिहरू क्रमशः हराउँदै गएका छन् भने तिनको सट्टा सतही र असम्बन्धित मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू बढिरहेका छन्। साथै, सूचना बोर्ड, गाइड बुक र मार्गदर्शन प्रणालीको अभावले पर्यटकलाई आवश्यक जानकारी पाउन कठिन भइरहेको छ।
अन्ततः, अव्यवस्थित विकासका कारण स्थानीय पहिचानसमेत संकटमा परेको उनले बताए। पहाडी क्षेत्रमा जथाभावी डोजर प्रयोग, परम्परागत वास्तुकलाको विस्थापन र सिमेन्टका एकरूप संरचनाले मौलिकता हराउँदै गएको छ। साथै, सूचना प्रवाह, दक्ष जनशक्ति र समन्वयको अभाव पनि नेपालको पर्यटन क्षेत्रका प्रमुख समस्या रहेको विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
खगेन्द्र कार्की
