बीपीको नाममा प्रतिशोधको राजनीति

इटहरी । नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेता विश्वेश्वरप्रसाद (बीपी) कोइरालाको स्मृति दिवस आत्मसमीक्षा, वैचारिक बहस र लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताको पुनःस्मरण गर्ने अवसर हुनुपर्थ्यो। बीपीले देखाएको राष्ट्रिय एकता, आन्तरिक लोकतन्त्र, सहमति र समाजवादको मार्गलाई पुनः सम्झने दिनका रूपमा यसलाई उपयोग गरिनुपर्थ्यो। तर यसपटक संस्थापन इतर पक्षले आयोजना गरेको कार्यक्रमको स्वरूप हेर्दा त्यो उद्देश्यभन्दा धेरै टाढा पुगेको देखियो। कार्यक्रम बीपीको विचारमाथि केन्द्रित हुन सकेन, बरु पार्टी सभापति गगन थापाविरुद्ध आरोप–प्रत्यारोप गर्ने मञ्चमा सीमित भयो।
कमलादीमा आयोजित कार्यक्रममा बोल्ने अधिकांश नेताले गगन थापाको कार्यशैलीमाथि तीखा आरोप लगाए। कसैले पार्टी कार्यालय कब्जाको आह्वान गरे, कसैले देउवा निवासमा भएको आक्रमणसँग जोड्ने प्रयास गरे, त कसैले नयाँ पार्टी गठन वा समानान्तर महाधिवेशनको चेतावनी दिए। आलोचना लोकतन्त्रको स्वाभाविक पक्ष हो, तर आलोचना तथ्य, तर्क र समाधानमुखी हुनुपर्छ। कार्यक्रममा भने वैकल्पिक मार्ग प्रस्तुत गर्नेभन्दा दोषारोपणको प्रतिस्पर्धा बढी देखियो।
अझ महत्वपूर्ण प्रश्न के हो भने कांग्रेस आज जुन संकटबाट गुज्रिरहेको छ, त्यसको जिम्मेवारी केवल वर्तमान सभापतिमाथि थोपरेर इतर पक्ष आफैं जिम्मेवारीबाट उम्किन सक्दैन। आज पार्टीप्रति जनविश्वास घट्नु, सरकारमा कांग्रेसको प्रभाव कमजोर देखिनु, कम्युनिष्ट दलसँगको सत्ता सहकार्यलाई लिएर कार्यकर्तामा असन्तुष्टि बढ्नु वा संगठन कमजोर हुनु—यी सबै समस्या कुनै एक व्यक्तिले मात्र सिर्जना गरेका होइनन्। यी समस्याको जग विगतका निर्णय, नेतृत्वको सामूहिक असफलता र गुटगत राजनीतिमा पनि उत्तिकै जोडिएको छ।
संस्थापन इतर पक्षका अधिकांश नेता स्वयं वर्षौंसम्म पार्टीको निर्णायक नेतृत्वमा थिए। उनीहरू मन्त्री बने, महामन्त्री बने, केन्द्रीय नेतृत्वमा रहे र पार्टीका महत्त्वपूर्ण निर्णयमा सहभागी भए। त्यसैले आज देखिएका समस्यामा उनीहरूको पनि समान जिम्मेवारी छ। तर स्मृति दिवसको कार्यक्रममा आफ्नै कमजोरीबारे आत्मसमीक्षा गर्ने, विगतका त्रुटि स्वीकार गर्ने वा कांग्रेसलाई कसरी पुनर्जीवित गर्ने भन्ने बहस सुन्न पाइएन। सम्पूर्ण ध्यान गगन थापाको आलोचनामै केन्द्रित भयो।
बीपी कोइरालाले पार्टीभित्र फरक विचारलाई स्थान दिनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्थे। तर उनले व्यक्तिगत प्रतिशोध, गुटीय द्वेष र चरित्रहत्याको राजनीति कहिल्यै सिकाएका थिएनन्। उनका लागि विचारको प्रतिस्पर्धा महत्वपूर्ण थियो, व्यक्तिमाथिको आक्रमण होइन। त्यसैले बीपीको नाममा आयोजित कार्यक्रममा बीपीकै राजनीतिक संस्कार ओझेलमा पर्नु विडम्बना हो।
कांग्रेस यतिबेला गम्भीर मोडमा छ। पार्टीलाई पुनर्गठन गर्ने, कार्यकर्ताको मनोबल फर्काउने र जनविश्वास पुनः स्थापित गर्ने चुनौती नेतृत्वका सामु छ। यस्तो बेला आरोप–प्रत्यारोप र विभाजनका संकेतले कांग्रेसलाई थप कमजोर मात्र बनाउनेछ। यदि इतर पक्षसँग वैकल्पिक दृष्टि, नीति र नेतृत्वको स्पष्ट योजना छ भने त्यसलाई पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक ढंगले प्रस्तुत गर्नुपर्छ। तर केवल सभापतिलाई दोषी देखाएर आफूलाई निर्दोष प्रमाणित गर्ने प्रयासले न पार्टी बलियो बन्छ, न कार्यकर्ताको विश्वास फर्किन्छ।
बीपीको स्मृति दिवसले कांग्रेसलाई एकताको सन्देश दिनुपर्ने थियो। दुर्भाग्यवश, यसपटक त्यो दिन गुटीय शक्ति प्रदर्शन र राजनीतिक प्रतिशोधको अभिव्यक्तिमा सीमित भयो। कांग्रेसभित्रको संकटको समाधान आरोपको वर्षाले होइन, आत्मसमीक्षा, संवाद र साझा जिम्मेवारीको स्वीकारबाट मात्र सम्भव छ। आखिर बीपीको साँचो सम्मान पनि त्यही हुनेछ।