हरितालिका तीजको उल्लास घट्यो, आस्था र विश्वास घटेन



इटहरी । बाढीपहिरो तथा अन्य विपद्का कारण मुलुकका विभिन्न ठाउँमा जनधनको क्षति भइरहेका बेला यस वर्ष पूर्वी नेपालमा हरितालिका तीजको उल्लास विगतको तुलनामा केही संयमित देखिएको छ । तर, इटहरी, धरान, दुहबी, विराटनगर र इनरुवालगायत कोशी प्रदेशका विभिन्न शिवालयमा बिहानैदेखि पुगेका महिलाको धार्मिक आस्था, विश्वास र पूजाआराधनामा भने कमी देखिएन ।

तीजका अवसरमा महिलाहरू निराहार व्रत बसेर शिव–पार्वतीको पूजा तथा आराधनामा सहभागी भए । विगतमा जस्तो रातो सारी, हरियो चुरा, गरगहना, नाचगान र सामूहिक दर खाने कार्यक्रमको तडकभडक कम देखिए पनि मन्दिर पुगेका व्रतालु महिलाले परिवारको सुख–शान्ति, श्रीमान्को दीर्घायु र समृद्धिको कामना गर्दै पूजा गरे ।

इटहरीका विभिन्न शिवालयमा बिहानैदेखि महिलाको चहलपहल देखिएको थियो । धरानका शिवालय तथा धार्मिकस्थलमा पनि व्रतालु महिलाको बाक्लो उपस्थिति थियो । दुहबी र इनरुवाका मन्दिरमा स्थानीय महिलाले पूजा–आराधनासँगै आफन्त तथा साथीभाइसँग भेटघाट गरे । विराटनगरमा पनि विभिन्न मन्दिरमा महिलाहरू पूजाका लागि पुगेका थिए ।

यस वर्षको तीजमा भने धार्मिक उत्सवसँगै विपद्मा परेका नागरिकप्रतिको सहानुभूति पनि जोडिएको देखियो । कतिपय व्रतालु महिलाले आफ्नो व्यक्तिगत खुसी र पारिवारिक सुखसँगै बाढीपहिरोमा ज्यान गुमाएका परिवार, घाइते तथा घरबारविहीन नागरिकको उद्धार र पुनःस्थापनाको कामना गर्दै शिवको आराधना गरे ।

‘देश दुखेको बेला तीजको खुसी पनि अधुरो हुन्छ’ भन्ने भावना धेरै भक्तजनमा देखिन्थ्यो । विपद्का कारण धेरै परिवार शोकमा रहेका बेला तीजलाई विगतझैँ भड्किलो ढंगले मनाउनुभन्दा संयमित रूपमा धार्मिक परम्परा कायम राख्नुपर्ने धारणा उनीहरूको थियो ।

तीजको अवसरमा मन्दिर पुगेका युवती तथा महिलाले पूजाआराधनासँगै मोबाइलबाट तस्बिर खिच्ने, सेल्फी लिने र सामाजिक सञ्जालमा तीजका गतिविधि सार्वजनिक गर्ने क्रम पनि देखियो । यसले तीज धार्मिक अनुष्ठानसँगै सामाजिक भेटघाट, मनोरञ्जन र अभिव्यक्तिको माध्यमसमेत बन्दै गएको देखाएको छ ।

समयसँगै तीजको स्वरूपमा आएको परिवर्तन पूर्वी नेपालका सहरमा पनि स्पष्ट देखिन्छ । एक समय विवाहित चेलीका लागि तीज माइती पुग्ने महत्वपूर्ण अवसर थियो । वर्षभरि कर्मघरको जिम्मेवारीमा व्यस्त महिलाका लागि माइतीको आँगनमा दिदीबहिनीसँग भेटघाट, सुखदुःख साटासाट र तीजका गीतमार्फत मनका भावना पोख्नु पर्वको मुख्य विशेषता थियो ।

तर यातायात, सञ्चार र सामाजिक सञ्जालको विस्तारसँगै तीजको स्वरूप फेरिएको छ । तीज आउनुअघि नै इटहरी, धरान, विराटनगरलगायत सहरमा दर खाने कार्यक्रम सुरु हुने गरेका छन् । रेस्टुरेन्ट, पार्टी प्यालेस, संघसंस्था तथा विभिन्न समूहले आयोजना गर्ने कार्यक्रममा महिलाहरू रातो पहिरनमा सहभागी हुने र त्यसका तस्बिर तथा भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गर्ने क्रम बढेको छ ।

पुरानो पुस्ताका लागि तीज अझै पनि माइती, चेलीबेटी र आत्मीय सम्बन्धसँग जोडिएको पर्व हो । नयाँ पुस्ताले भने यसलाई धार्मिक आस्थासँगै भेटघाट, मनोरञ्जन र सामाजिक अभिव्यक्तिको अवसरका रूपमा लिन थालेको देखिन्छ ।

यसैबीच, कोशी प्रदेशका मुख्यमन्त्री हिक्मतकुमार कार्कीले तीजले सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षणसँगै महिला अधिकार, समानता र सशक्तीकरणको अभियानलाई बलियो बनाउनुपर्ने बताएका छन् । भोटेकोशी बाढीका कारण मुलुक शोकमा रहेकाले यसपटक तीज संयमित र सहयोगी भावनाका साथ मनाउन उनले आग्रह गरेका छन् ।

तीज केवल व्रत र पूजाको पर्व मात्र नभई नेपाली महिलाको जीवन, सम्बन्ध, संस्कार र बदलिँदो सामाजिक अवस्थाको प्रतिबिम्बसमेत हो । यसको स्वरूप परिवर्तन हुँदै जाँदा मौलिकता संरक्षणको चुनौती थपिए पनि यस वर्षको तीजले खुसी र पीडाबीच पनि मानवीय संवेदना जीवित राख्न सकिने सन्देश दिएको छ ।

इटहरीदेखि धरान, दुहबी, विराटनगर र इनरुवासम्मका शिवालयमा देखिएको दृश्यले पनि यही कुरा पुष्टि गरेको छ—तीजको उल्लास केही घटेको हुन सक्छ, तर आस्था, विश्वास र मानवीय संवेदना घटेको छैन ।