युनिकोड
विनिमय दर
सुन चाँदि
राशिफल
मौसम
शेयर बजार
पात्रो
भूमिका
नेपाली कांग्रेस देशको प्राचीनतम लोकतान्त्रिक दल हो, जसले देशमा लोकतन्त्रको बीजारोपणदेखि संस्थागत विकाससम्मको यात्रा तय गरेको छ । तर पछिल्ला वर्षहरूमा कांग्रेसभित्र देखा परिरहेको अन्तरकलहले पार्टीलाई न केवल कमजोर बनाएको छ, बरु देशको समग्र लोकतान्त्रिक दिशामाथि पनि प्रश्न उठाएको छ । अहिलेको विवाद विशेषगरी सभापति शेरबहादुर देउवा र महामन्त्रीद्वय गगन थापा तथा विश्वप्रकाश शर्माबीचको दृष्टिकोण–अन्तरमा केन्द्रित छ । यही असमञ्जस कांग्रेसको भविष्य र संगठनात्मक एकताको लागि निर्णायक बिन्दु बन्न पुगेको छ ।
१. विवादको पृष्ठभूमि
कांग्रेसको आगामी महाधिवेशन नजिकिँदै गर्दा पार्टीभित्र नेतृत्व चयन, कार्यशैली र नीतिगत दिशा सम्बन्धी बहस चुलिएको छ ।
महामन्त्री गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले फागुनअघि नै विशेष महाधिवेशन गरिनुपर्ने माग गरेका छन् । उनीहरूको तर्क छ —
“नयाँ पुस्ताको विचार, नीति र नेतृत्वका साथ कांग्रेसले आगामी निर्वाचनमा जानुपर्छ, पुरानो ढर्रामा अब सम्भव छैन।”
तर सभापति देउवा पक्षले यो आग्रहलाई असमयको, हतारो र गुटगत निर्णयका रूपमा लिएको छ । त्यसैले पार्टीको कार्यसम्पादन समिति निष्क्रियजस्तै देखिएको छ । यही द्वन्द्वले अहिले कांग्रेस “न यता न उता” स्थितिमा पुगेको छ ।
२. पहिलो दृष्टान्त : धेरै कप्तान भएको डुंगा
कांग्रेसको अहिलेको अवस्था एउटा डुंगाजस्तै छ जसमा दुई कप्तान छन् —
-
एउटा कप्तान (देउवा) पुरानो र अनुभवसंपन्न छन्, उनी स्थिरताको खोजीमा छन् ।
-
अर्को कप्तान जोडी (थापा–शर्मा) नयाँ जोशका साथ दिशा बदल्न चाहन्छ ।
तर डुंगामा दिशा फरक–फरक भएपछि, गन्तव्य अझ टाढिँदै जान्छ । यसरी पार्टीको ऊर्जा “यात्रा” मा नभई “वादविवाद” मा खपत भइरहेको छ ।
३. दोस्रो दृष्टान्त : घरको ढोका र हावा
पार्टीको महाधिवेशनलाई घरको ढोकासँग तुलना गर्न सकिन्छ ।
-
देउवा पक्ष भन्छ, “ढोका बन्द गरेर भित्र सफा गरौँ, अनि मात्र नयाँ मान्छे प्रवेश गरौँ।”
-
थापा–शर्मा पक्ष भन्छ, “ढोका बन्द रहे, भित्रको हावा कुहिन थाल्छ, नयाँ विचार आउनै सक्दैन।”
यसले के देखाउँछ भने — पार्टीभित्र संवाद र विश्वासको ढोका बन्द हुँदै गएको छ, र यसले लोकतान्त्रिक संस्थागत संस्कृतिलाई नै कमजोर बनाइरहेको छ ।
४. ऐतिहासिक दृष्टान्त : २०५९ को पुनरावृत्ति
यो कुनै नयाँ घटना होइन ।
२०५९ सालमा पनि सभापति शेरबहादुर देउवा र गिरिजाप्रसाद कोइरालाबीचको मतभेदले पार्टी विभाजन भएको थियो ।
त्यो बेला पनि विषय एउटै थियो — संगठन चलाउने तरिका र नेतृत्वमा भागीदारीको सवाल ।
आज पनि त्यही समस्या दोहोरिएको छ, केवल पात्र फरक छन् —
देउवा फेरि संस्थापन पक्षमा छन्, र युवा पुस्ता पुनः चुनौतीका रूपमा ।
५. सामाजिक दृष्टान्त : बुबा र छोराको संवाद
कांग्रेसलाई एउटा परिवार ठानेर हेर्दा यो बुबा र छोराबीचको दृष्टिकोणको टकराव हो ।
बुबा (देउवा) भन्नुहुन्छ — “पार्टीको अनुभव र परम्परालाई नछोड।”
छोराहरू (थापा–शर्मा) भन्छन् — “त्यो परम्पराले अब युवा पुस्तालाई ठाउँ दिंदैन।”
तर संवादको कमीले घरको वातावरण तङ्गिएको छ, जसले परिवार टुक्रने खतरा ल्याएको छ ।
६. वर्तमान परिदृश्य : विशेष महाधिवेशनको माग
महामन्त्रीद्वयले पुस २७–२८ गते विशेष महाधिवेशन गर्ने तयारीमा छन् ।
भृकुटीमण्डप हल समेत बुक भइसकेको जनाइएको छ ।
उनीहरूको तर्क हो — नियमित महाधिवेशन असफल भएकाले अब विशेष महाधिवेशन मात्र विकल्प हो ।
तर सभापति देउवा र उनको समूह यसलाई असंवैधानिक र विभाजनमुखी ठान्छ ।
यसैबीच, केही नेताहरूले दुवै पक्षबीच मध्यस्थताको प्रयास पनि गरेका छन् । सभापति देउवाले “पार्टी विभाजन नहोस्” भन्ने चाहना दोहोर्याएका छन् ।
७. सकारात्मक र नकारात्मक पक्ष
सकारात्मक पक्ष
-
युवा पुस्ताले संगठन सुधार र आन्तरिक लोकतन्त्रको प्रश्न उठाएको छ ।
-
यसले स्थिर तर स्थगित नेतृत्वलाई चुनौती दिएको छ, जसले नयाँ सोच जन्माउन सक्छ ।
नकारात्मक पक्ष
-
महाधिवेशनको विवाद पार्टीको विश्वसनीयता र एकतालाई कमजोर बनाइरहेको छ ।
-
गुटगत सोचले पार्टीको नीति, जनसरोकार र सरकारमा भूमिका दुबै प्रभावित बनाएको छ ।
८. राजनीतिक सन्देश : समयमै संवादको आवश्यकता
नेपाली कांग्रेस अहिले “घडी” जस्तै अवस्थामा छ, जसको काँटा दुई दिशामा फर्किएका छन् ।
यदि नेतृत्वले समयमै सहमतिको सूत्र नखोजे, काँटा चलिरहने छैन — अर्थात्, पार्टीको गति र समय दुबै रोकिनेछ ।
तर यदि बुबा–छोराबीच संवाद भयो भने, यही विवाद पार्टी पुनर्जागरणको प्रारम्भिक बिन्दु बन्न सक्छ ।
९. निष्कर्ष
कांग्रेसभित्रको यो अन्तरकलह केवल व्यक्तिको टकराव होइन, यो पीढी, दृष्टि र दिशा को संघर्ष हो ।
पार्टीले अब निर्णय गर्नुपर्छ —
के उसले पुरानो स्थायित्वलाई प्राथमिकता दिन्छ, वा नयाँ पुस्ताको ऊर्जा स्वीकार्छ ?
लोकतान्त्रिक पार्टीको सुन्दरता यही हो कि त्यसले मतभेदलाई संवादमार्फत निकास दिन सक्छ ।
यदि कांग्रेसले त्यो बाटो रोज्न सक्यो भने, यो विवाद इतिहासमा “सुधारको सुरुवात” भनेर सम्झिनेछ ।
तर यदि अहंकारले संवादमाथि जित्यो भने, इतिहासले फेरि कांग्रेसलाई “विभाजनको पार्टी” भनेर चिनाउनेछ ।
खगेन्द्र कार्की
